شما اينجا هستيد: Home » دانستنی ها درباره قناری » شناخت پرندگان تهیه توسط جناب آقای خسرو فرسیابی :

شناخت پرندگان تهیه توسط جناب آقای خسرو فرسیابی :

شناخت پرندگان تهیه توسط جناب آقای خسرو فرسیابی :
🤔شناخت پرندگان🤔

برای شناسايی هرچه بهتر موجودات لازم است که آنها را در دسته هايی طبقه بندی نمود . بزرگترين مشکل رده بندی پرندگان يکسان بودن شکل ساختمانی آنها با يکديگر است . به عبارت ديگر تحول و تغييراتی را که در حيوانات ديگر بخصوص در پستانداران ( با وجودی که تعداد گونه های آنها نصف گونه های پرندگان است ) می توان مشاهده کرد در پرندگان چندان قابل مشاهده نيست . از طرف ديگر مطالعات مربوط به آناتومی مقايسه در سطحی نسبتا ابتدايی بوده و تنها در سالهای اخير قدمهای موثری در جهت شناخت علمی تر عادات و رفتار پرندگان برداشته شده است . و در همين راستا تغييرات فراوانی در نامگذاری و شيوه های رده بندی داده شده است.
برای رده بندی پرندگان از تغييرات ظاهری موجود در سيستمهای استخوانی و ماهيچه های آنها استفاده می شود . برخی از دانشمندان هم سعی دارند از روی ميزان پروتئين موجود در تخم پرندگان يا از روی عادات و رفتاری که بين پرندگان مشترک است , روابطی برای رده بندی آنان پيدا کنند . متخصصين رده بندی در مورد نحوه تکامل پرندگان در طول حيات آنها در کره زمين سازگاری آنها با شرايط متفاوت اقليمی و جغرافيايی و نيز شرايطی که در آن طبيعت برروی اندامهای مختلف پرندگان تاثير گذاشته و آنهايی را که قابليت سازگاری داشته اند بحث بسياری کرده اند. در حال حاضر بهترين شيوه برای مشخص کردن جايگاه و رده بندی پرندگان تعيين تغييرات و وضعيت DNA در پرنده علاوه بر چگونگی شکل ظاهر و ويژگيهای اکولوژيک آنهاست . بحث رده بندی پرندگان از موارد بسيار با اهميت و قابل تعمق در مطالعه پرندگان است و در سالهای اخير بر روی آن مطالعات فراوانی صورت گرفته است .

🤔تعريف رده پرندگان🤔

پرندگان مهره دارانی هستند خونگرم با پوشش پر و تخمگذار , در اين موجودات زائده های حرکتی قدامی به صورت بال تغيير شکل یافته و زائده های حرکتی خلفی برای راه رفتن , نشستن و يا شنا کردن سازگاری یافته است . قلب پرندگان چهار حفره ای و خم آئورت به سمت راست است .استخوانهای سر به هم جوش خورده و در استخوان پس سری , تنها يک ( مهره -مفصل ) دارند . در اين مهره داران 9 کيسه هوايی متصل به ششها وجود دارد , استخوان ها به جهت کاهش وزن مجوف شده اند , چشمها بزرگ و حس بينايی بارزترين حس آنهاست .
اين گروه از موجودات از سلسله جانوران , شاخه طناب داران , زير شاخه مهره داران , رده پرندگان مشتق شده و بعد از پستانداران از تکامل يافته ترين جانوران می باشند .
رده بندی موجودات براساس قراردادهای بين المللی به زبان لاتين است . برای مثال گنجشک خانگی به صورت زير رده بندی می شود
۱- سلسله جانوران
۲- شاخه طنابداران
۳- زير شاخه مهره داران
۴- رده پرندگان
۵- راسته گنجشک سانان
۶- خانواده گنجشکيان
۷- جنس گنجشک
۸- گونه گنجشک خانگی

شماره ۰۰۲:

🤔ریخت شناسی🤔

از نظر شکل ظاهری بدن پرنده از سه بخش سر و گردن , تنه , دم تشکيل شده است .

سر و گردن شامل : منقار , پيشانی , تارک , پيش چشم , خط ابرو , خط چشمی , گوشگاه , پس گردن , چانه , گلو , گردن
تنه شامل : سينه , شکم , تهيگاه , پشت , شاهپرهای اوليه , شاهپرهای ثانويه , شانه , خط بالی , ساق , پنجه .
دم شامل : شاهپرهای بيرونی دم , شاهپرهای ميانی دم , پوش پرهای زير دم , دمگاه .

مشخص ترين ويژگيهای پرندگان در شناخت آنها عبارتند از : پر , رنگ پرو بال , بال , شکل و کارآيی بال , شکل دم , شکل و فرم پا , شکل منقار .
🤔پر : مشخصترين ويژگی پرندگان پوشش خارجی آنها يعنی ( پر ) است . اين پوشش به پرندگان ظاهری می دهد که وجه تمايز آنها از ديگر اعضای سلسله جانوران است .در يک تقسيم بندی کلی چهار نوع پر وجود دارد .

🤔تيغه پر🤔

مهمترين نوع پر است . اين نوع پر , یک محور مرکزی مقاوم در امتداد ساقه دارد که از دو طرف با دو پره متقابل و متقارن احاطه می شود . هر يک از پره ها نيز متشکل از رديفهای متعددی از رشته های متوازی و مورب به نام ( تار ) است . تار خود از تعداد زيادی تارچه بسيار کوچک تشکيل شده که قلابهايی به يکديگر قفل شده اند .اين ساختار سبکی و استحکام پرها را موجب می شود . تمام پرهای پرواز از جمله شاهپرهای اوليه و ثانويه از اين نوعند . پرهای دم و پرهای پوششی سطح خارجی بدن پرندگان نيز از نوع ( تيغه پر ) هستند . برخی پرهای پوششی دارای زائده ای پرگونه در سطح زيرين خود هستند که ( پرچه ) ناميده می شود .

🤔کرک پر🤔

اين نوع پر در زیر پرهای تيغه دار و بر روی سطح بدن پرنده , يک لايه گرم و عايق تشکيل می دهد . کرک پرها فاقد تيغه هستند و تعدادی از گونه ها که مجبور به تحمل سرمای شديد هستند , مثل پرندگان دريايی و يا پرندگان مقيم مناطق قطبی ديده می شوند .
🤔 رشته پر : اين نوع پر از اهميت کمتری برخوردار و در واقع رشته ای است باريک و مو مانند که در انتها به چند تارچه منتهی می شود . رشته پر در ماکيان سانان , آن هم هنگام برآشفته شدن و پف کردن در لابلای پرهای پوششی قابل رويت است .

🤔موی پر🤔

اين نوع پر , کارايی حسی داشته و در اطراف منقار پرندگانی که در حال پرواز از حشرات تغذيه می کنند , مانند پرستو ها و يا در قاعده منقار انواعی از پرندگان , مثل ( کيوی ) به منظور کمک به يافتن کرمها هنگام کاويدن در لای برگها ديده می شود . تعداد پرهای بدن يک پرنده بسته به گونه پرنده , اندازه و جنسيت متفاوت است . پرنده ای مثل قو , ممکن است تا 25000 پر داشته باشد و حال آنکه يک شهد خوار تنها حدود 900 پر دارد .
🤔 کاربرد پر : نقش پر ها کمک به پرواز و نگهداری گرمای مناسب بدن است . اين امر در بقای پرنده نقش مهمی دارد . پرها جهت اجرای اين دو نقش بطور ماهرانه و تحسين برانگيزی سازگاری يافته اند . پر , با ساختمان بسيار خاص خود از لحاظ سبکی و مقاومت زياد در برابر برخورد با هوا عامل اصلی پرواز است . کار ديگر پرها به ويژه کرک پرها عايق نمودن بدن است علاوه بر آن پرنده بايد بتواند ميزان گرمای بدن را تنظيم و حرارت بسیار زيادی را که در اثر فعاليت ماهيچه های بدن در پرواز بوجود می آيد دفع کند . برای اين کار ماهيچه های سطح بدن که به پوست چسبيده اند در بالا بردن و جدا نگهداشتن پرها از يکديگر به کار می روند . در اين حالت پرها مانند يک دستگاه تهويه چندين شياره عمل کرده و حرارت اضافی بدن را دفع می نمايند .

شماره ۰۰۳:

🤔ریخت شناسی🤔

🤔رنگ پرو بال🤔

پرندگان در حيطه دنيای رنگها و طرحها از نظر تنوع فوق العاده رنگ پروبال , سرآمد همه مهره دارانند . اين تنوع رنگ پروبال در اثر ترکيبهای متفاوت دو عامل زير است :
اول رنگهای بيوشيميايی يا رنگدانه ها که بطور عمده از کاروتينوئيد ها و ملانينها تشکيل شده اند . کاروتينوئيد ها و رنگهای چرب , بيشتر رنگهای قرمز روشن , نارنجی و زرد را می سازند . اين رنگ دانه های محلول در چربی توسط مايعات بدن در هنگام تشکيل پر به داخل آن رسيده و پس از شاخی شدن پر و از بين رفتن چربی های حلال در تارها و تارچه ها متراکم گشته و آن را رنگی می نمايانند . املاح و مواد موجود در غذا و محيط می توانند در کميت و تا حدودی کيفيت رنگ پرها موثر باشند . ملانينها , فراوانترين رنگدانه و پراکنده در همه جای بدن پرنده اند . اين رنگ دانه ها علاوه بر اينکه رنگهای تيره را می سازند (قهوه ای تيره , خاکستری و سياه ) موجب سايه روشن و يا روشنی و تيرگی ديگر رنگها نيز می شوند . رنگدانه های ملانين به دوشکل ديده می شوند , دسته ای استوانه ای يا بيضوی که موجب تيرگی رنگ می شوند و دسته ای گرد و دانه ای شکل که باعث جلوه گری نمايان و روشن تر رنگ می گردند .
دوم رنگهای منشوری يا ساختاری که اين رنگها عامل وجودی نداشته و در اثر خواص فيزيکی پرها در مقابل نور معمولی نمايان می گردند. از مجموعه رنگهای طيف يا منشور نور سفيد , هر نوری که به شئ می تابد يا جذب می شود و يا منعکس می گردد . همين پديده در مورد رنگ پرو بال پرندگان نيز مصداق دارد . برای مثال در ( جی جاق آبی رنگ ) نمايان شدن رنگ آبی روشن بر روی بال در اثر انعکاس بخش آبی طيف نور در لايه سلولهای سازنده رنگ آبی است که درست برروی لايه ملانين های سلول های رنگی تارچه های پر قرار گرفته است . رنگ اين پرها در زير ميکروسکوپ که نور انتقالی را نشان می دهد ( نه باز تاب انعکاسی را ) سبز است نه آبی . البته استثنا هايی در چگونگی رنگ پرو بال پرندگان وجود دارد که حالت هايی از آنها در زير آمده است .
🤔حالت بی رنگی ( زالی ) : اين حالت زمانی رخ می دهد که عوامل مولد رنگ در پر وجود نداشته باشد . بيرنگی می تواند موضعی باشد مثلا در روی بالها و يا کامل باشد که در حالت بيرنگی کامل بر خلاف رنگ طبيعی , پرها به رنگ سفيد کمی بور درآمده و چشمها نيز به قرمزی می گرايد .
🤔حالت تيرگی : اين حالت هنگامی است که رنگ دانه های تيره بيش از حد معمول وجود داشته باشد . حالت تيرگی به درجات متفاوت در شکل تيره رنگ برخی گونه های پرنده مثل سارگپه و يا حواصيل ساحلی نيز ديده می شود . از حالتهای استثنايی ديگر سرخ گرايی و تغيير رنگ موضعی ( رنگ به رنگی ) است . سرخ گرايی در نوعی جغد و تغيير رنگ موضعی يا رنگ به رنگی در مرغ مگس و يا در گردن کبوتر ديده می شود .

شماره ۰۰۴:

🤔 ریخت شناسی🤔

🤔شکل و کارآيی بال🤔

بال ها بسته به چگونگی زيست پرنده , اشکال و اندازه های بسيار متفاوتی دارند . شکاريهای سريع مانند شاهين زيبا جهت کاهش عکس العمل های مزاحم در پرواز , بالهای شمشيری شکل دارند . بلند پروازان بزرگ مانند عقابها و لاشخور ها با بالهايی بزرگ و پهن و شيار های عميق بين شاهپرهای اوليه می توانند از هر بال زدن حداکثر استفاده را در پرواز بنمايند , در حالی که بسياری از پرندگان جنگل زی مثل جغدها برای مانور های سريع بالهايی کوتاه و گرد دارند . به طور کلی ضرورتهای مکانيکی در امر پرواز و ساير نيازها ی ناشی از روش زندگی در گونه های مختلف پرندگان موجب شده تا بالها با طرحها و شکلهای بسيار متفاوتی تکامل يابند .

🤔شکل دم🤔

دم در پرندگان به پرهايی گفته می شود که از استخوان دنبالچه روييده و برحسب وضعيت اين پرها شکل های متفاوتی به آن می دهد . پرهای دم مانند پرهای بال از دو نوع ( شاهپر ) و ( پوش پر ) هستند . شاهپرهای دم واضح ترين قسمت دم هستند که در دو طرف دم به طور قرينه قرار گرفته و شکل دم را بوجود می آورند . اين شاهپرها مانند شاهپرهای بال در پرواز نيز نقش دارند . در برخی پرندگان , برای مثال در دارکوب که از دم خود به هنگام بالا رفتن از درخت و يا ضربه زدن به آن برای تغذيه به عنوان تکيه گاه استفاده می کند , محور شاهپرها ضخيم شده و تارها نيز در اين پرندگان ضخيم تر از معمول و بدون تارچه هستند . شکل دم به خصوص لبه انتهايی آن در پرندگان مختلف گوناگون است .

🤔شکل و فرم پا🤔

پرندگان در طول نسلهای متمادی طوری تکامل يافته اندکه تقريبا تمامی کنجهای اکولوژيک قابل دسترس را اشغال نموده اند . در اين سير تکاملی شکل منقار و بال ها , فرم و اندازه بدن و پا ها همگی با روش زندگی آنان سازگاری يافته است . پاها برای انواع تحرک از قبيل شناکردن , راه رفتن در آبهای کم عمق , دويدن , صعود , بر شاخه نشستن و يا هرنوع تحرک واسطی از حالات فوق سازگاری يافته اند . پرندگان شنا گر مانند دارغاز ها در بين چهار انگشت پرده دارند , پرندگانی نظير کشيمها و چنگرها به جای پرده در طرفين انگشتها پره های شاخی و پرنده ای نظير طاووسک انگشتهای دراز و کشيده دارد . وجود اين انگشتان دراز اين پرنده کنارآبزی را قادر ساخته است تا وزن خود را چنان در سطح وسيعی پخش کند که به سادگی بتواند برروی گياهان شناور راه برود .

🤔شکل منقار🤔

منقار وسيله غذا خوردن پرنده است , اما در کارهای ديگر نظير پرآرايی , دفاع و آشيانه سازی و يا آواز خوانی و ايجاد صوتها و آواهای متفاوت نيز ار آن استفاده می شود . گوناگونی منقار در پرندگان در حدی است که آنها را قادر ساخته است تا از شرايط ممکن محيطی , جهت تغذيه بتوانند از آن استفاده نمايند . در هر کدام از روشهای تغذيه مثل گوشتخواری , دانه خواری , ماهيخواری , چريدن و يا حشره خواری گروههای متعددی از پرندگان سازگاری يافته اند و در هر گروه از اين پرندگان شکل منقار ميزان تغييراتی با درجه بندی های دقيق دارد, برای مثال علاوه بر اين که دانه خواران شکل منقارشان با ديگر گروه های عمده مثل گوشتخواران و يا حشره خواران کاملا متفاوت است , در بين خودشان نيز شکلهای متفاوتی از منقار ديده می شود . حتی در بين دسته کوچکتری از دانه خواران مثل سهره های دانه خوار نيز شکل منقار از کوچک و ظريف در ( سهره زرد ) تا حجيم و قوی به عنوان ابزاری خرد کننده در ( سهره نوک بزرگ ) تفاوت دارد . درهر صورت منقار فقط يک جزء از اجزا و ابزار پرنده است و نبايد بطور مجزا در نظر گرفته شود

شماره ۰۰۵ :

🤔اندام شناسی🤔

استخوانبندی : استخوان های پرندگان علاوه بر سبکی دارای استحکام لازم و انعطاف پذيری کافی برای پرواز و حرکتهای سريع هستند . اين استخوان ها به دو دسته تقسيم می شوند .
اول – استخوان های محوری ( سر , سينه و ستون مهره ها ) شامل جمجمه , ستون مهره ها , جناغ سينه , کتف و لگن .
دوم – استخوان های جانبی ( بالها و پا ها ) متشکل از بازو , زند زبرين , زند زيرين , ران , درشت نی , نازک نی , ساق و استخوان های انگشتان .
پرندگان نسبت به جثه و اندازه بدن در مقايسه با ديگر حيوانات , گردنی بلند دارند , اما تعداد مهره های گردن در پرندگان مختلف متفاوت است . استخوان های پرندگان بزرگ جثه مانند لاشخورها و مرغان طوفان از استخوان های پرندگان کوچکتر توخالی تر است .

ماهيچه ها ( عضلات ) : ماهيچه عامل حرکت اندامهای مختلف بدن است . ماهيچه های بال برای بال زدن , ماهيچه های پا برای حرکاتی مانند راه رفتن , دويدن , جهش , گرفتن اجسام يا شکار و ساير ماهيچه ها برای انجام کارهای متفاوت ديگر به کار می روند . وضعيت ماهيچه های هر قسمت از بدن به نوع استفاده ای که از آنها می شود بستگی دارد . در پرندگان گوشتخوار يا دانه خوار بدان جهت که مجبور به تکه تکه کردن گوشت يا استفاده از دانه هستند , ماهيچه های منقار به طور نسبی قوی شده است . در پرندگانی مانند شاهين و عقاب که احتياج به پرواز سريع دارند , ماهيچه های سينه و بال نيز بسيار قوی است . رنگ ماهيچه ها بسته به نوع آن , سفيد و يا قرمز است . بافت ماهيچه ای قرمز دارای چربی ذخيره و خون زيادتری است . از اين رو برای کارهای مداوم و سريع اهميت بيشتری دارد . پرندگانی مانند شهد خوار ها که بيشترين فعاليتشان در پرواز است حدود 25 تا 30 درصد وزن بدنشان به ماهيچه های پرواز اختصاص دارد , در حالی که فقط 2 تا 3 درصد از وزن بدنشان را ماهيچه های پاها تشکيل می دهد . در پرندگان شکارگر که برای گرفتن شکار از پاها استفاده می کنند , ماهيچه های پاها به طور نسبی از بسياری پرندگان ديگر قوی تر است .

نحوه عمل و قدرت پرواز : دوماهیچه حجیم سینه که محکم به استخوان جناغ چسبیده اند ، در ضربه اصلی خود،بال ها را با قدرت به طرف پایین می کشند. این ماهیچه ها تنها قادر به ایجاد نیروی کششی بالها به طرف پایین هستند و ضربه برگشتی بال (ضربه به طرف بالا) از طریق سیستم دیگری همانند (طناب و قرقره) یا (یویو) عمل می نماید.نحوه عمل به این صو رت است که در همان حال که ماهیچه های سینه ای به حالت عادی برگشته و منبسط می شوند،دو ماهیچه (فوق غرابی) منقبض شده از طریق یک (پی) که از مفصل شانه تا ابتدای استخوان بازو امتداد دارد،بال ها را بلند می کند. دو زائده میله ای ستبر مابین شانه ،استخوان جناغ و استخوانهای به هم پیوسته ترقوه (استخوان آرزو) کشش اضافی را تامین نموده بال ها را به دور از بدن ودر معرض نیروی کشش ماهیچه های سینه ای (ماهیچه های پرواز)در ضربه ی اصلی بعدی به طرف پایین قرار می دهند.

دستگاه گوارش : پرندگان دستگاه گوارش و سوخت و ساز ويژه ای دارند که هضم سريع غذا را ممکن می سازد . اين دستگاه شامل قسمتهای کلی زير است :
منقار , دهان , زبان , حلق و مری , چينه دان ( در دانه خواران ) , معده و روده ها .
زبان در پرندگان مختلف از نظر اندازه و کاربرد , تفاوت بسيار دارد , برای مثال در دارکوبها , دراز و در شهد خوار ها دراز و لوله ای است . چينه دان محلی برای جمع کردن و ذخيره سازی سريع غذا است . پرنده در هنگام استراحت دانه های جمع شده در چينه دان خود را که بتدريج خيس و نرم شده است مورد استفاده قرار می دهد . در بعضی از پرندگان مانند ( مرغ سقا ) ( دارغازها ) ( لک لکها ) قسمت زيرين منقار به صورت محفظه ای بزرگ و کيسه مانند برای حمل ماهی در آمده است . اين پرندگان ماهيها و ساير حيواناتی را که اغلب در مسافتهای دور شکار کرده اند در اين محفظه ذخيره و جهت تغذيه جوجه ها تا آشيانه حمل می کنند .
معده پرندگان در قسمت چپ حفره داخلی بدن قرار دارد و از دو قسمت تشکيل شده است . قسمت اول همان ادامه مری است که بصورت غده ای نرم ( پيش معده ) ديده می شود . دنباله اين قسمت سنگدان است که قسمت اصلی معده و جدار آن عضلانی و سخت است . در پرندگان دانه خوار ترشحات پيش معده باعث نرم کردن غذا و معده اصلی برای خرد کردن و آسياب نمودن دانه ها به کار می رود . در پرندگان حشره خوار پيش معده بزرگتر از معده اصلی ( سنگدان ) است و روده کوچک در نزديک معده اول به معده اصلی متصل گشته و بسيار کوتاه است . انتهای روده بزرگ به صورت محفظه ای به نام بالوعه ( کلواک ) در آمده که بعد از آن مخرج است , بالوعه در واقع محل باز شدن روده بزرگ , مجرای تناسلی و مجرای ادرار است .

شماره ۰۰۶ :

🤔 اندام شناسی 🤔
دستگاه تنفس و عضو توليد صدا : دستگاه تنفس در پرندگان از حلق , نای , نايژه ها , ششها و کيسه های هوايی تشکيل شده است . شش پرنده گان از دو قسمت کوچک و فشرده با خاصيت ارتجاعی زياد تشکيل شده است و نايژه ها در ششها تقسيمات زيادی داردکه به آنها ( نايژک ) می گويند . دراکثر پرندگان 9 کيسه هوايی وجود دارد که از طريق نای و ششها , مرتب از هوای تازه پر و خالی می شود . پرندگانی که آواز طولانی دارندو يا مدتی در زير آب غوطه می خورند و يا پروازی طولانی دارند , از اکسيژن موجود در اين کيسه ها استفاده می کنند . تعداد دفعات دم و بازدم پرندگان بيشتر به جثه آنها بستگی دارد . اما اين تعداد نسبت به درجه حرارت محيط نيز تغيير می کند به طوری که در هوای گرم که نياز به اکسيژن بيشتر است , افزايش می يابد . قناری 12 بار در دقيقه و مرغ سقا 4 بار در دقيقه تنفس می کنند . در هر دم و بازدم 12 تا 15 درصد هوای موجود در کيسه های هوايی مبادله می شود . عضو توليد صدا در پرندگان ( سيرينکس ) ناميده می شود . و دارای ساختمان ويژه ای است و در زير نای , درست قبل از تقسيم نای به دو نايژه قرار گرفته است . در پرندگانی مانند غازها , درناها و پرندگان کنار آبزی , نای طويل گشته , به عنوان اندامی لوله مانند برای تشديد صدای پرندگان بکار می رود . در درنای شيپورزن , طول نای تقريبا به اندازه طول بدن بوده و در حدود نصف آن به جداره سينه پرنده چسبيده است . برخی پرندگان مانند ( قوی گنگ ) فاقد دستگاه توليد صدا هستند . شترمرغ , لاشخورها و بعضی لک لک ها نيز ( سيرينکس ) ندارند

دستگاه گردش خون : دستگاه گردش خون در پرندگان , تکامل زيادی يافته است , قلب پرندگان دارای چهار حفره با ديواره عضلانی ضخيم است اما برعکس پستانداران , در پرندگان خم آئورت به سمت راست متمايل است . وزن قلب پرندگان بين 2 تا 4 درصد وزن بدن و بطور نسبی در مقايسه با پستانداران بيشتر است . گلبول های قرمز در پرندگان دارای هسته است . تعداد ضربان قلب پرندگان با جثه پرنده نسبت عکس دارد برای مثال , ضربان قلب در بوقلمونی به وزن 8/5 کيلو گرم 93 بار در دقيقه , در خروسی به وزن 3/5 کيلوگرم 270 بار در دقيقه و در يک شهدخوار با وزنی زير 100 گرم به 1200 بار در دقيقه می رسد . زيادی وزن قلب نسبت به وزن بدن پرنده افزونی ضربان قلب و بالا بودن قدرت پمپاژ خون ( فشار خون بالا ) به خاطر تطبيق با سوخت و ساز بسيار بالای پرنده است . سيستم گردش خون در پرندگان نيز مانند پستانداران دو گردشه است . يکی گردش خون از قلب به ريه ها برای تبادلات گازی يا گردش ريوی و ديگری گردش عمومی که خون ازقلب به تمام بدن رانده می شود . بطن چپ خون برگشتی از تمام بدن را برای تصفيه به ششها می راند و سپس خون اکسيژن دار از ششها به بطن راست می آيد و از آنجا مستقيما به تمام بدن رانده می شود .

شماره ۰۰۷ :

🤔 اندام شناسی 🤔

دستگاه تناسلی و دفع ادرار : دستگاه تناسلی و دفع ادرار پرندگان ارتباط زيادی به يکديگر دارد . دستگاه تناسلی نرها از دو بيضه شروع می شود . رنگ بيضه ها بطور معمول , کرمی است اما گاهی به رنگ خاکستری و يا حتی تیره تر ديده شده اند . محل استقرار بيضه ها در ديواره پشتی بدن و در انتهای جلويی کليه هاست . بيضه ها در حالت معمولی کوچکند اما در فصل توليد مثل تا 500 برابر بزرگ می شوند . هر يک از بيضه ها در بر گيرنده تعداد زيادی لوله استوانه ای شکل به نام ( لوله های منی ساز ) است , که در آنها نرزامه ( اسپرماتوزوئيد ها ) ساخته می شود . مايع نرزامه در زمان جفتگيری از بالوعه نر به بالوعه ماده ريخته می شود و از آنجا به داخل ( لوله تخم بر ) راه می يابد . در ماده ها اغلب ( بجز کيوی و شکارگرها ) فقط تخمدان سمت چپ رشد می کند و فعال است . اين تخمدان شبيه خوشه انگور است و در آن تعدادی تخمک ( زرده ) در مراحل مختلف رشد وجود دارد . تخمدان به لوله بزرگ , پهن و تاخورده ای به نام ( مجرای تخم ) باز می شود که بخش اعظم فضای بطنی به خصوص در قسمت چپ بدن را فرا گرفته است . تخمک بارور نشده ( و يا بارور شده پس از تشکيل سلول و تقسيمات متوالی ) ضمن عبور از ناحيه پيمانه تا زهدان با تشکيل سفيده ای رقيق و دو غشای پوسته ای ( از جنس کربنات کلسيم ) و طی مراحل تکميلی و تشکيل اتاقک هوا در طرف پهن تر تخم تقريبا کامل شده و در آخرين مرحله ماده ای مرطوب بنام روپوست ( کوتيکول ) روی خلل و فرج پوسته تخم را می گيرد تا دفع تخم از بالوعه را آسان تر سازد . عضو اصلی دفع ادرار کليه ها هستند که از سه لب تشکيل شده اند . هر لب خود دارای تقسيمات کوچکتری است . تعداد کليه ها دو عدد می باشد که پايين تر از ششها , در ناحيه کمر و چسبيده به پشت قرار گرفته اند . مجرای ادرار از وسط لب ميانی به بالوعه منتهی می شود . پرندگان فاقد مثانه بوده و ادرار از کليه ها توسط ميزنای مستقيم به بالوعه ريخته و همراه با مدفوع به صورت نيمه جامد خارج می گردد . دستگاه دفع ادرار , در هر دو جنس مانند هم است .

دستگاه عصبی ( حواس ) : حواس پرندگان مانند ديگر جنبه های حياتی , با نياز های برخاسته از طرز زندگی پرنده , بطور کامل سازگاری يافته است . شنوايی و بينايی پرندگان در حد بسيار زيادی تکامل يافته , در حالی که بويايی ( بجز در برخی گونه های لاشخور و آشغالخور که دارای حس بويايی قوی هستند ), چشايی و لامسه آنها به نسبت ضعيف است . حواس بطور کلی ارتباط مستقيم و زيادی با مغز دارند . البته هر يک از حواس همانطور که در شکل ساختمان مغز و توضيحات آن نشان داده شده با بخش خاصی از مغز ارتباط بيشتری دارد .
1- قشر خاکستری مغز پرندگان بر خلاف قشر ضخيم و چين خورده پستانداران , نازک و غير پيشرفته است ( اين قشر در پستانداران وظيفه يادگيری و ذکاوت را بر عهده دارد .
2- لب بينايی مغز پرندگان بسيار بزرگ و پيشرفته است و تحريکات رسيده از چشمها را دريافت و مهمترين حس پرنده , يعنی بينايی را تنظيم می کند .
3- مخچه , ناحيه کنترل پرواز در مغز پرندگان و مرکز کنترل تعادل و هماهنگی در آنهاست . اين بخش توسعه کمتری يافته است .
4- پياز بويايی , پيشامدگی کوچکی از بخش قدامی مغز است که تحريکات مربوط به حس بويايی را دريافت می کند . اين قسمت از مغز پرندگان در مقايسه با پياز بويايی پستانداران , کوچک است .
5- ااجسام مخطط, جايگاه خاص يادگيری و ذکاوت در پرندگان هستند .
6- مغز خلفی , محل انشعاب و اتصالات سيستم عصبی پرنده است . اعصاب مربوط به شنوايی و چشايی و اعمال ارادی از اين محل منشاء می گيرند .
از ميان مجموعه حواس پرندگان حس لامسه و بويايی , حس بينايی و شنوايی که بيشتر مورد توجه هستند شرح داده می شوند .

شماره ۰۰۸ :

🤔 اندامشناسی🤔

لامسه و بويايی : مرکز حس بويايی که بطور معمول در پرندگان ضعيف است در پياز بويايی است . اعصابی که وارد قسمت خلفی مغز می شوند , تحريکات ناشی از گيرنده های حساس به گرما و لمس ( در منقار و موهای حساس آن در برخی گونه ها مثل کيوی ) را به اين قسمت مغز می رسانند . حس لامسه که معمولا به صورت تکامل نيافته , در اکثر پرندگان وجود دارد , توسط کمتر پرنده ای به کار گرفته می شود . دو گونه پرنده که جدا از اين روال از اين حس برای يافتن غذا کمک می گيرند , يکی کيوی در زلاندنو است و ديگری ابيا که چندين گونه از آن در سطح جهان وجود دارد . ( ابيا ) در عمق خاک و لاشه برگها ی کف جنگل , کرمها و کرمينه ها را با اعصاب حساس و متراکم در برآمدگی نوک منقار خود جستجو می کند و در می يابد .
( کيوی ) نيز در ناحيه نوک منقار خود تراکمی اينچنين دارد . اما در اين گونه , حس لامسه توسط موهايی واقع در قاعده منقار تقويت شده , که به کمک آن کيوی هرنوع جنبشی را در داخل برگها درک می کند و آن گاه به کمک حس بويايی پيشرفته اش آن را تشخيص می دهد . حساسترين و پيشرفته ترين حس لامسه در ميان پرندگان به نوعی بوقلمون استراليايی ( Leipoa ocellata ) تعلق دارد . اين پرنده برای آشيانه سازی چاله ای در زمين حفر می کند و آن را با توده ای از برگ و گياه به ارتفاع يک متر و قطر 5 متر می پوشاند . آنگاه پرنده ماده ظرف مدت شش روز تخمهای خود را در حفره ای در مرکز اين آشيانه می گذارد , از اينجا به بعد پرنده نر گرمای ناشی از پوسيدگی و تجزيه گياهان انباشته شده را به کمک سطح دهان و زبان خود با حساسيت يک درجه فارنهايت در طول مدت طولانی تفريخ تنظيم می کند . اين عادت خاص آشيانه سازی باعث شهرت فراوان ( بوقلمون استراليايی ) در جهان شده است .

بينايی : دستگاه بينايی پرندگان معمولا بسيار قوی و متشکل است از کره چشم , عدسی , قرنيه , اعصاب بينايی , ماهيچه های چشم و پلکها . از آنجا که بينايی در اکثر پرندگان کليد بقای آنها به حساب می آيد . لذا پرندگان دارای چشمانی بزرگ و در نتيجه دارای تعداد بيشتری سلول حساس به نور هستند . در پرندگان طعمه گير تيز بينی به منظور هدف گرفته طعمه که اکثرا جانداری کوچک و در فاصله دور است الزامی است . گونه های طعمه بر عکس دارای ديدی اطراف نگرند تا بتوانند نزديک شدن خطر را از هر طرف دريابند . علاوه بر اين چون در پرندگان زبان گفتگو وجود ندارد و آنان بيشتر توسط صدا و علامات و نشانه ها با يکديگر ارتباط برقرار می کنند , بنابراين داشتن چشمانی تيز بين برای ديدن دقيق علائم و خطرات و تعبير و تفسير صحيح پيامها امری ضروری است . پرندگان علاوه بر بزرگی چشم و ارتباط مستقيم آن با ديد بهتر , دارای پلک سومی نيز هستند که می تواند به صورترده شفافی بر روی چشم قرار گيرد . پرنده در اين حالت هنوز هم تا حدودی امکان ديدن اطراف را در تمام اوقات استراحت ( به غير از زمان خواب ) دارد . در برخی از پرندگان مانند غواصان اين پلک همانند يک عدسی کمکی عمل کرده , خطای باصره را در زير آب تصحيح می کند . پرندگان با توجه به موقعيت قرار گرفتن چشمها در سر می توانند با چرخاندن سر , ديد هر دو چشم را بر يک جسم متمرکز کرده آن را دقيقتر و بهتر ببينند . در مقابل گردش چشم پرندگان در حدقه بسيار کم و در جغدها صفر است .
کيفيت ديد و ميدان ديد پرندگان مختلف با توجه به روش زندگی و نحوه تغذيه آنها متفاوت است .

شنوايی : شنوايی در زندگی پرنده از نظر ايجاد ارتباط و چه در استحصال غذا نقشی با اهميت دارد .دامنه شنوايی پرنده مشابه انسان است . اما در پرندگان قابليت تشخيص صداهای مختلف بسيار بيشتر است و چون سرعت انتقال پرنده در شنوايی بسيار بيشتر از انسان است , لذا برای تشخيص نت های سريع و نوسانات ظريف آوای يک پرنده بهتر است به صدای ضبط شده اش با دور کمتر گوش داد .هر چند تمام پرندگان حس شنوايی کاملا پيشرفته ای دارند . اما تعداد کمی از آنها جهت استفاده از اين حس برای ( جهت يابی ) سازگاری يافته اند .

حس چشایی : درسطح زبان پرندگان تعداد کمی پرزچشایی قرار دارد و بدلیل اینکه غذا را می بلعند حس چشایی آنها ضعیف است.

شناخت پرندگان تهیه توسط جناب آقای خسرو فرسیابی

 

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.

Scroll to top